grade

Het Dertienmaal 


De meeste Dertienmalers doen hun bedevaart op Paasmaandag, maar het eigenlijke Dertienmaal is een gebeurtenis die zich in de winter afspeelt, van oudsher de nacht van 16 op 17 januariEven voor middernacht verzamelen de bedevaarders in de kerk van Hakendover, waar E.H. pastoor een korte toespraak houdt en de gelovigen zegent met het Allerheiligste. Het is dan klokslag middenacht. Sommige bedevaarders die van ver komen, hebben dan reeds enkele toeren afgelegd. Na de zegen verlaten de gelovigen de kerk die achter hen gesloten wordt en begeven zich dan op weg. Het gaat bij maanlicht of wel met een stallantaarn voorop, in verschillende groepjes, die elk een voorbidder hebben, langs besneeuwde, bevroren of modderige wegen naar het kapelletje van O.-L.-V.-ten-Steen te Grimde, een afstand van ongeveer 1200 meter. Aldaar aangekomen gaan ze rondom de eveneens gesloten kapel en keren dan terug langs dezelfde weg naar Hakendover, weer een gang rondom de kerk en terug naar Grimde.


Deze weg moet dertienmaal heen en terug afgelegd worden (ongeveer 40 km) onder het bidden van menig vaderons, weesgegroet en litaniën en bij om het even welke weersomstandigheid. Als de dag is ingetreden hebben de meest volhardenden hun dertien toeren gehaald en betreden de kerk, waar om negen uur een plechtige Hoogmis wordt opgedragen, met nogmaals de zegen met het Allerheiligste. Dan volgt de ondertekening van het guldenboek. Diegenen die dertien jaar hun bedevaart kwamen doen, krijgen een diploma en medaille die als een kostbare relikwie bewaard wordt.

17 januari is ook de feestdag van Sint-Antonius abt en te dezer gelegenheid is er ook een noveen aan deze heilige toegewijd en ... gelegenheid tot het vieren van een winterkermis. Iedere dag van deze noveen kwamen de inwoners van de omliggende dorpen in groep en al biddende onder leiding van hun pastoor, naar de mis die die dag speciaal voor hun parochie werd opgedragen. Deze dag bleef voor ieder dorp jaarlijks dezelfde, met soms een éénjarige afwijking, afhankelijk van de dag waarop de 17e viel want die werd voorbehouden voor de Dertienmalers.

Zeer eigenaardig is het dat dorpen die even nabij of zelfs dichter bij Hakendover liggen, nooit processiegewijs afkwamen: Goetsenhoven, Oplinter, Eliksem, Wange en Bost. Een ander merkwaardig feit is een noveen van Sint-Antonius-Abt die hier luisterrijk gevierd werd, alhoewel hier geen beeld van de heilige aanwezig is. Vele bedevaarders knielen devoot voor het beeld van Sint-Antonius van Padua. Deze bedevaart werd bijzonder gedaan om geluk te hebben met het vee in de stallen en op het veld. Tot in 1950 kon men in het kerkportaal nog grote getraliede kisten zien, waarin vroeger denkelijk graan werd geofferd. Noveen en kermis zijn in de streek bekend onder de benaming "Hakendoverwijn". De 84-jarige Tans van Suskes beweerde in haar jeugd van haar ouders gehoord te hebben dat destijds op deze kermis veel wijn gevronken werd. Wijn is steeds een luxueus goedje geweest voor onze volksmensen en zeker voor de buitenmensen. Naar mijn bescheiden mening hebben we hier misschien te doen met de herinnering aan een zeer oud gebruik: aan de bedevaarders die uit verre parochies overkwamen en zo lang nuchter moesten blijven, werd na het uitreiken van de H. Communie een glas wijn te drinken gegeven. (NVDR: Wij opteren voor de stelling die door Callebaut werd gepropageerd. "Hakendoverwijn zou komen van "kerkwijding", wat later verbasterde tot "wijing" en "wijn"). Op "Hakendoverwijn" (Hakendoverwijn en paasmaandag) wordt immers de kerkwijding gevierd.) 

Dertienmaal en Hakendover-wijn waren reeds zeer geslonken voor 1940 en er is weinig nieuw leven te bespeuren. In 1954 waren er toch nog een dertigtal deelnemers voor de nachtelijke tocht van het Dertienmaal. Maar de noveenprocessies zijn gans verdwenen.

Grimde en Hakendover

Een tandem vol eeuwenoude mysteries

Unsplashed background img 2


Onze-Lieve-Vrouw-ten-Steenkapel 

Grimde

Het Dertienmaal verloopt tussen de kerk van Hakendover en de Onze-Lieve-Vrouw-ten-Steenkapel in Grimde waar volgens de legende de drie maagden begraven liggen. In het verleden deed de kapel eveneens dienst als leprozerij. Getuige daarvan is het smalle brugkamertje dat het langs de kapel gelegen woonhuis verbindt met de kapel. De lepralijders konden zo de mis volgen zonder in contact te komen met de "gezonde" dorpelingen. 


De naam "ten Steen" zou volgens sommigen verwijzen naar de vroegere aanwezigheid van een prehistorische megaliet.Een vreemd gebruik zijn de kroontjes. Wie een kroontje op het hoofd plaatst, raakt volgens het volksgeloof verlost van hoofdpijn. Regelmatig laten bezoekers en gelovigen haarlokken achter om van een tergende hoofdpijn verlost te raken.



Sint-Maurusverering

Met de kapel van Onze Lieve Vrouw-ten-Steen bezit Tienen een internationaal bekend bedevaartsoord. Dit gebedshuis is niet alleen gekend als keerpunt van de bedevaart 'het dertienmaal' van Hakendover. Sinds haar ontstaan is zij het middelpunt van een eeuwenoude Sint-Maurusverering. Bedevaarders zetten een ijzeren kroon op om hoofdpijn en kopzorgen te voorkomen en te genezen. Later kwam er ook de Mariaverering bij en kreeg het bedevaartsoord zijn huidige naam.

De kapel werd gebouwd in 1331 op de plaats waar de mannelijke melaatsen uit de stad werden verpleegd. In 1699 kreeg ze haar huidige vorm en omstreeks 1755 bouwde men de kluizenaarswoning met de bovengrondse gang. Zij bezit nog een authentieke Van den Gheynklok uit 1707.

De kapel behoorde tot de parochie Sint-Petrus Grimde maar werd beheerd door de ‘Confrérie of het proostbroederschap van Sincte Moor’. Dat waren twaalf edelen en vooraanstaande burgers uit de stad. Toen de kapel enkele jaren geleden dreigde te vervallen, werd deze Confrérie opnieuw leven ingeblazen. De leden engageren zich om deze middeleeuwse parel van onze stad te beschermen en te promoten.

Tijdens het dertienmaal stappen de bedevaarders dertien keer heen en weer tussen deze kapel en de kerk van de Goddelijke Zaligmaker te Hakendover. 

De kapel is elke dag open van 09.00 tot 17.00 uur (winter) of tot 19.00 uur (zomer).

Bron: https://toerisme.tienen.be/kapel-van-onze-lieve-vrouw-ten-steen-2