grade

Een Zeppelin in Hakendover

Ongeveer 2 jaar geleden kon ik een exemplaar kopen van het blad “Les Nouvelles” van zondag 7 maart 1915.Het blad heeft als ondertitel “Journal Belge quotdien publié à Maestricht par un groupe de journalistes Liégois”. Het krantje van slechts 4 bladzijden had zijn redactie en administratie bij de “Imprimerie Boosten & Stols”, place Saint Amor 16 Maestricht. In Nederland bevonden zich veel gevluchte Belgen en waarschijnlijk drukte men het blad voor hen. Mogelijk smokkelde men het blad naar onze kant van de grens waar het dan een verzetsblad was. Immers, het hoofdartikel gaat over het barbaarse optreden van de Keizerlijke troepen met een precieze lijst van gemeenten met hun aantal zonder proces gefusilleerde burgers (ontzettende cijfers).Voor ons is echter het derde artikel van groot belang. De titel luidt “La chute d’un zeppelin à Tirlemont” met als ondertitel “Nombreux morts et blessés. Une scène d’horreur”. De  rest van het artikel geven we weer in het Nederlands.

We hebben aanvullende berichten gekregen betreffende het vreselijke ongeval dat voorviel kort bij Sint-Truiden waarvan wij gisteren vernamen uit Dernière Heure*. Het ongeluk gebeurde op 2 uur van Tienen, tussen deze stad en Sint-Truiden, vlak voor men te Overhespen komt. Het tuig is gevallen op een honderdtal meter ten noorden van de steenweg Tienen-Luik, in volle veld en op een groep bomen waarvan verscheidene braken onder het geweld der schok. De zeppelin passeerde boven Brussel omstreeks 20u30 op donderdagavond. Hij vloog vervolgens naar Leuven en omliggende gemeenten. Rond 21u30 passeerde hij boven Jodoigne en Tienen op ZEER lage hoogte. Het motorgedruis veroorzaakte overal een bevende sensatie. Toch zag men in de lucht slechts een vage zwarte vorm en één enkel lichtje dat wel een bewegende ster leek. Men weet nog altijd niet wat er vervolgens gebeurde. Volgens de enen omstreeks 01u00; volgens anderen rond 2u30 hoorde men verscheidene bommen ontploffen. Op dit moment dreef de zeppelin stuurloos rond, overgeleverd aan de elementen door een motorpanne. De bemanning bestond uit 44 Duitsers waaronder enkele ingenieurs en meerdere officieren die de situatie als kritiek beoordeelden. Dus gooiden ze de bommenlast af om de explosie ervan te vermijden bij het raken van de grond. Vervolgens hoorde men kilometers in het rond een vreselijk gekraak. Het was de zeppelin die in de bomen bleef haken en neerstortte.

Hoewel alles zich in volle nacht afspeelde, waren er getuigen, vooral door al de herrie die met dit alles gepaard ging. Wachtposten en met name Duitse soldaten snelden toe naar de plaats des onheils. Uit de restanten van zeildoek en aluminium haalden ze 11 lijken, 27 zwaargewonden en meer dan 6 lichtgewonden. Men verzekerde ons dat er momenteel reeds 30 doden zijn. Men kan zich voorstellen welk een sensatie zulke buitengewone gebeurtenis veroorzaakte in de streek. Al in de vroege morgenuren stroomde een menigte toe en duizenden nieuwsgierigen defileerden rond in de buurt van de restanten van de zeppelin. Een strenge wachtpost hield alles in het oog en hield het publiek op verre afstand. Verscheidenen die te kort wilden naderen, werden gearresteerd als spionnen.

Het ongeval gebeurde - zo vertelde men ons - op een honderdtal meters van de steenweg en men kan de sporen nog zien vanop de verbindingsweg. Een reiziger zag vrijdagavond 11 wagens geladen met een klein gedeelte van het aluminium karkas. Er blijft nog veel achter dat moet opgeladen worden; slechts een klein gedeelte werd reeds weggebracht. De cabine, of wat ervan overblijft, rust op 2 wagens. De motor, een prachtig stuk, lag nog op het terrein.  De volledig vernielde zeppelin lijkt van een heel nieuw model. Hij meet 125 meter in lengte en de aandrijving gebeurt door twee zeer krachtige motorenVoor de val plooide het gigantische tuig en brak in twee. Zie hier dus een gebeurtenis waarover in de streek nog lang zal gesproken worden. De zeppelins hebben beslist geen geluk.

Nabeschouwing

In zijn boek “Hakendover een dorp in Haspengouw” plaatst Victor Respen de crash op 4 maart 1918 en niet op 5 maart 1915. Volgens hem gaat het om de L8 die zou getroffen zijn door geallieerde jachtvliegtuigen. Het luchtschip zou volgens hem in de weiden van de Kruisbeemd neergestort zijn.  24 van de 31 bemanningsleden zouden hierbij om het leven zijn gekomen. Hij spreekt ook van 19 geknakte populieren. Ook van de zeer snel ter plaatse zijnde Duitse soldaten en de massa nieuwsgierigen maakt hij melding.

Ik vermoed dat de enige juiste datum 5 maart 1915 moet zijn, gezien het tijdstip van verschijnen van het artikel. In dit geval is ook het neerhalen door jachtvliegtuigen onwaarschijnlijk. Het jachtwapen als dusdanig bestond zo vroeg in WOI niet. Piloten en waarnemers  beschoten mekaar soms wel met handvuurwapens, dienstgeweren of eigen jachtgeweren, maar zeer zelden was een vliegtuig (voorlopig toch) uitgerust met een mitrailleur. In april 1915 was Lt. Roland Garos van de Franse Aviation Militaire de eerste die een Morane-Saulnier vloog met voorwaartse mitrailleur (zijn propellor had aan de achterkant zware deflectorplaten die de kogels die hem raakten, afbogen -  de meeste kogels vlogen door de schroefcirkel.)

Ik denk dan ook het neerhalen door jagers mogen uit te sluiten. Over het verschil in aantal van bemanningsleden en doden is geen uitsluitsel te geven. De nieuwsgaring van 90 jaar geleden was niet wat ze nu is en bovendien werd het artikel geschreven onder oorlogsomstandigheden. V. Respen kan hier dus wel gelijk hebben. We moeten immers ook opmerken dat “Les Nouvelles” eerst spreekt van één motor en vervolgens van twee! En ... een blad uitgegeven door en voor gevluchte Belgen zou het aantal dode Duitsers misschien wel wat overdrijven, al was het maar om de “moraal” hoog te houden...

_______________________________________
*In de oorspronkelijke tekst staat  “Dernière Heure” met hoofletters en niet “la Dernière Heure” (opgericht 1906). Betreft het hier een ander (sluik)blad?

Ferdinand Graf von Zeppelin, 1838-1917
Graaf Ferdinand von Zeppelin voltooide zijn eerste luchtschip in 1899. Op de afbeelding is waarschijnlijk de LZ3 afgebeeld, een van de weinige modellen die nooit betrokken is geweest bij een luchtramp.

*Maria Kinnaer (°1885 - +1971) vertelde de eerste “dirigeable” gezien te hebben in Hakendover. Hij vloog naar haar zeggen laag over de “poel” (kruispunt Processieweg-Houbaertstraat-Putstraat).

“Dirigeable” is de Franse benaming voor zeppelin en is afgeleid van het werkwoord “diriger” (leiden, besturen), en een verkorting voor “le ballon dirigeable”.

De geschiedenis van het dorp...

Unsplashed background img 2

Facebook