Op 14 januari 1696 speelde zich op de weg tussen Wulmersum en Meer een gewelddadig incident af dat enkele weken later aanleiding gaf tot een gerechtelijk onderzoek. Wat er precies gebeurde, weten we niet volledig. De bewaarde getuigenverklaringen laten wel toe om de gebeurtenissen stap voor stap te volgen.

Op 22 februari 1696 werden verschillende inwoners van Wulmersum ondervraagd over de dood van een militair. Op het buitenblad van het dossier wordt de zaak omschreven als een onderzoek naar een “doodtslach” gepleegd op een militair persoon onder Wulmersum. Het ging om een voorbereidende informatie: de overheid verzamelde getuigenverklaringen om te achterhalen wat er was gebeurd.

De eerste getuige was Servaes, een inwoner van Wulmersum van ongeveer 32 jaar. Zijn familienaam is in het handschrift niet met voldoende zekerheid te lezen. Hij verklaarde dat hij in zijn huis was toen hij buiten rumoer hoorde. Hij liep naar buiten en zag zeven militairen. Tot welke eenheid of troepenmacht zij behoorden, wist hij niet.

De soldaten bevonden zich in een veld dat in de verklaring “den Rinckelinck” wordt genoemd, tussen Wulmersum en Meer.

Op dat ogenblik kwam er ook een groep mensen uit de richting van Tienen. Het waren “huysluyden”, gewone burgers of plattelandsbewoners, die uit de stad terugkeerden van de markt. De zeven soldaten reden hen achterna.

Servaes zag hoe beide groepen bij elkaar kwamen. Hij hoorde geroep — de precieze woorden zijn in het handschrift niet volledig duidelijk — en kort daarna twee schoten. Wie die schoten loste, kon hij niet zeggen. Dat is een belangrijk detail: de getuige hoorde wel de schoten, maar zag niet wie er schoot.

Na de schoten trokken de marktgangers verder. De soldaten keerden terug in de richting van Wulmersum. Daar gebeurde iets opvallends. Een van de militairen viel van zijn paard. Zijn kameraden scheidden zich vervolgens van hem af en lieten hem liggen.

Meer wist Servaes niet te vertellen. Aan het einde van zijn verklaring werd genoteerd dat de tekst hem was voorgelezen en dat hij bij zijn verklaring bleef. Hij ondertekende niet met zijn naam, maar met een merk: hij verklaarde dat hij niet kon schrijven.

Een tweede getuige, Wouter van Loon, gaf een uitgebreider beeld van de confrontatie. Hij woonde eveneens in Wulmersum, was ongeveer 55 jaar oud en werkte als metser.

Wouter bevond zich op het ogenblik van de gebeurtenissen bij Jan Stevens, eveneens een inwoner van Wulmersum. Wat hij daar precies deed, is door de moeilijke lezing van één passage niet volledig zeker. Vanuit die plaats zag hij echter duidelijk de zeven soldaten tussen Wulmersum en Meer.

Ook hij zag de groep mensen die uit Tienen terugkeerde van de markt. Volgens Wouter reden de soldaten deze burgers snel achterna. Zijn verklaring is hier sterker geformuleerd dan die van Servaes: hij zegt dat de soldaten de marktgangers op de weg “attacqueerden”, aanvielen of belaagden.

In de groep burgers bevonden zich ook vrouwen. Wouter verklaarde dat hij hen herhaaldelijk om “hulpe en bijstant” hoorde roepen.

Daarna hoorde ook hij twee schoten.

Net als Servaes kon Wouter niet zeggen wie ze had afgevuurd.

Na de schoten vervolgden de burgers hun weg. De soldaten trokken opnieuw in de richting van Wulmersum. Daar zag Wouter hoe een van hen van zijn paard viel.

Een derde getuige, Jacop — wiens familienaam waarschijnlijk als Cuijpers kan worden gelezen, maar niet geheel zeker is — was ongeveer dertig jaar oud en eveneens inwoner van Wulmersum.

Zijn verklaring voegt nauwelijks nieuwe gebeurtenissen toe, maar is juist daarom belangrijk. De verklaring van Wouter van Loon werd hem voorgelezen en Jacop bevestigde dat de inhoud ervan waar was. Hij verklaarde dat hij samen met Wouter bij Jan Stevens had gestaan en de gebeurtenissen dus vanuit dezelfde omgeving had waargenomen.

Ook Jacop kon niet schrijven en zette een merk onder zijn verklaring.

Uit de drie getuigenissen ontstaat zo een vrij samenhangend beeld.

Op 14 januari 1696 reden zeven militairen op de weg tussen Wulmersum en Meer een groep mensen achterna die van de markt in Tienen naar huis terugkeerde. Ter hoogte van of in de omgeving van het veld Rinckelinck kwamen beide groepen met elkaar in aanraking. Volgens een getuige werden de burgers door de soldaten aangevallen. Vrouwen uit de groep riepen om hulp.

Vervolgens klonken twee schoten.

Daarna gingen de burgers verder en keerden de militairen terug. In de buurt van Wulmersum viel een van de soldaten van zijn paard en werd hij door zijn kameraden achtergelaten.

Het gerechtelijke dossier behandelt dit als een doodslag op een militair. Maar uit de drie bewaarde getuigenverklaringen alleen kan niet met zekerheid worden afgeleid hoe de man precies om het leven kwam.

Geen enkele getuige verklaarde te hebben gezien wie de twee schoten loste.

Geen enkele getuige zei uitdrukkelijk dat de gevallen soldaat door een kogel was getroffen.

En geen enkele getuige legde rechtstreeks een verband tussen de schoten en zijn val van het paard.

Dat onderscheid is belangrijk. Het is verleidelijk om de opeenvolging van gebeurtenissen — aanval, schoten, terugtocht en vervolgens een soldaat die van zijn paard valt — als één rechtstreeks oorzakelijk verhaal te lezen. De getuigen zelf doen dat echter niet. Zij vertellen alleen wat zij zagen en hoorden.

Ook over de aanleiding tot het conflict vernemen we niets. We weten niet waarom de soldaten de terugkerende marktgangers achternareden, wat er vlak vóór de confrontatie werd gezegd, wie eventueel een wapen gebruikte of waarom de militair uiteindelijk van zijn paard viel.

Juist daardoor is het dossier historisch interessant. Het geeft geen afgerond misdaadverhaal, maar een reeks ooggetuigenverklaringen uit een Brabants dorpsmilieu aan het einde van de zeventiende eeuw. Mensen keren terug van de markt in Tienen. Zeven soldaten verschijnen op de weg. Er ontstaat een gewelddadige confrontatie. Vrouwen roepen om hulp. Twee schoten vallen. Even later blijft een militair achter bij Wulmersum.

Enkele weken later probeert het gerecht, op basis van verklaringen van inwoners die zelf maar een deel van de gebeurtenissen hadden gezien, te reconstrueren wat er die winterdag werkelijk gebeurd was.

Het dossier werd eind februari 1696 verder administratief verwerkt. Op het buitenblad staat dat het op 26 februari werd ontvangen. Daarmee beschikken we vandaag over een zeldzaam, concreet beeld van een gewelddadige ontmoeting op de weg tussen Wulmersum en Meer — met Rinckelinck als een van de herkenbare plaatsen in het landschap waar de gebeurtenis zich afspeelde.